Skip to content

Էկոլոգիա

Экологические пирамиды

 

Սննդային շղթայի օրինակներ

Բույս-մորեխ-մուկ-օձ-արծիվ

Ջրիմուռ-շերեփուկ-փոքր ձուկ-մեծ ձուկ-կետ

Խոտ-եղնիկ-առյուծ

Տերև-թիթեռ-թռչուն-աղվես

Խնձորենի-ոջիլ-զատիկ-սարդ-կկու-արծիվ

Թափված տերևներ-անձրևաորդեր-հողափորներ-խլուրդներ

Սատկած կենդանի-ճանճ-գորտ-օձ

Փչացած կաղամբ-թրթուռ-թռչուն-արծիվ

Capture

Экологические пирамиды — это графические модели, показывающие количество живых организмов, их биомассу или содержащуюся в них энергию на каждом трофическом уровне. Различают три типа экологических пирамид: энергии, биомассы и численности.

Принцип построения экологических пирамид

Основание пирамиды образуют продуценты (растения).

Над ними располагаются консументы первого порядка (травоядные).

Следующий уровень представляют консументы второго порядка (хищники).

И так далее до вершины пирамиды, которую занимают наиболее крупные хищники. Высота пирамиды обычно соответствует длине пищевой цепи.

 

Правило экологической пирамиды биомасс отражает закономерность, согласно которой в любой экосистеме биомасса каждого следующего звена в  10 раз меньше предыдущего.

 

Пирамида биомасс показывает соотношение биомасс организмов разных трофических уровней, изображенных графически таким образом, что длина или площадь прямоугольника, соответствующего определённому трофическому уровню, пропорциональна его биомассе.

 

Пирамида численности, или чисел — отображение числа особей на каждом из трофических уровней данной экосистемы.

Пирамиды чисел отражают только плотность населения организмов на каждом трофическом уровне, но не скорость самовозобновления организмов.

 

 

 

 

Capture

 

Հարցեր

  1. Ի՞նչի է հանգեցնում աղտոտումը
  2. Քանի՞ աղտոտման տեսակ է տարբերվում
  3. ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական աղտոտման օրինակներ բերել
  4. Ի՞նչն է փոխում շրջապատի միկրոկլիման
  5. Ի՞նչ է պետք բնական միջավայրի աղտոտում թույլ չտալու համար
  6. Քանի՞ տեսակի են բաժանվում աղտոտման նյութերը
  7. Ի՞նչից են գոյանում արհեստական ծագման նյութերը
  8. Ի՞նչ են մտնում ֆիզիկական նյութերի մեջ
  9. Ի՞նչպես են գոյանում բնական ծագման աղտոտող նյութերը
  10. Ի՞նչպես են աղտոտող նյութերը բնական միջավայր  թափանցում
  11. Բնական միջավայրի մարդածին աղտոտման ամենատարածված աղբյուրներն ե՞ն
  12. Ի՞նչ են անում հանքարդյունաբերության ձեռնարկությունները
  13. Ի՞նչպես են հաշվում բնական միջավայրն աղտոտող նյութերը

Землетрясение – вопросы к фильму

Сюжет

Сюжет фильма основан на реальных событиях. 7 декабря 1988 года в Армянской ССР произошло разрушительное землетрясение, охватившее почти половину территории Советской республики. Были разрушены города Спитак, Ленинакан, Кировакан, Степанаван и ещё более 300 населённых пунктов. 25 000 человек погибли, 19 000 стали инвалидами, более 500 000 остались без крова.

Фильм охватывает 4 дня трагедии: соответственно события с 7 по 10 декабря 1988 года в Ленинакане.

  • в чем суть фильма?

в фильме рассказывает о землетрясении в Армении 7 декабря 1988 года.

  • что случилось в начале фильма?

В начале фильма демонстрируется сцена аварии: в 1980 году в туннеле по вине архитектора Константина Бережного происходит лобовое столкновение его «Волги» и «Жигулей» с армянской семьёй.Выживает только мальчик, которого спасает Константин.

  • что Армяне делали с детьми, которые стали сиротами?

После землетрясения 1988 года ни один ребенок не оказался в детском доме – каждая армянская семья считала своим долгом усыновить сироту. Семья Андреасянов стояла в очереди на усыновление четырех детей.

Մազերի խնամքի միջոց

    Ես օգտագործում եմ “яичный Флора-шампунь”։Շամպունի բաղադրության մեջ ներառված ձվի դեղնուցի էքստրակտի շնորհիվ այն նրբորեն խնամում է մազերը, սնուցում, ամրացնում և վերականգնում է դրանք, աստիճանաբար հաղորդելով բնական փայլ:Հավի ձվի դեղնուցը պարունակում է մեծ քանակությամբ պրոտեիններ, А, С, В1, В2, В6, Р, Н վիտամիններ, կալցիում, ֆտոր, միկրո-մակրոէլեմենտներ, առողջ մազերի և գլխամաշկի համար անփոխարինելի ամինաթթուներ:Նաև դիմակ-բալզամ “Կարմիր պղպեղ”: բաղադրություն կարմիր պղպեղ, ջուր, լանոլին, կիտրոնաթթու, հիդրօքսիէթիլ ցելյուլոզա, մեթիլպարաբեն, ցեթերիլային սպիրտ, ցետրիմոնիումի քլորիդ, էմուլգատոր, տետրասոդիում Էդտա, եվրոպական ձիթապտղի յուղ, բեենտրիմոնիումի քլորիդ:Կարմիր պղպեղի և ձիթապտղի յուղի քաղվածքով մազերի ամրապնդման և աճի ամրացված բանաձևը Բալզամի դիմակը կարող է օգտագործվել որպես բալասան օդափոխիչ և բուժիչ դիմակ: Բալզամի դիմակը պարունակում է կարմիր կծու պղպեղի քաղվածք, որը ուժեղացնում է գլխամաշկի արյան շրջանառությունը, բարելավում է մազերի ֆոլիկուլների մատակարարումը թթվածնով և սննդանյութերով, նպաստում է մազերի ակտիվ աճին և կանխում մազաթափությունը: Ձիթապտղի յուղը սնուցում, խոնավեցնում, փափկացնում է մազերը, հաղորդում է բնական փայլ, գեղեցկություն և առողջություն: Բալզամի դիմակն ունի տաքացման ազդեցություն: Բաղադրությունը. Aqua, Cetearyl ալկոհոլ, Behentrimonium քլորիդ, Ceteareth-3, Hydroxyethylcellulose, Caprylic / Capric Ttiglyceride, Cetrimonium Chloride, Lanolin, Olea Europaea (Ձիթապտղի յուղի յուղ) (ձիթապտղի յուղ), Capsicum Annuumum Extract (կարմիր պղպեղ, պղպեղ, պղպեղ, պղպեղ, պղպեղ, պղպեղ Tetrasodium EDTA, կիտրոնաթթու, Methylisothiazolinone.

ՀՀ Կարմիր գիրք: Բլոգում ներկայացնել հետևյալ հարցերի շուրջ հակիրճ պատասխաններ:

Բլոգում ներկայացնել հետևյալ հարցերի շուրջ հակիրճ պատասխաններ:

    >Ներկայացնել ՀՀ Կարմիր գրքի մասին տեղեկություններ:
    Կարմիր գիրք, հազվագյուտ և ոչնչացման վտանգի տակ գտնվող կենդանիների, բույսերի և սնկերի անոտացված ցուցակ։ Կարմիր գրքերը լինում են տարբեր մակարդակների միջազգային, ազգային և տարածաշրջանային։

      ԲՊՄՄ – Կարմիր գիրք.

    Բնության պահպանության միջազգային միությունը 1948 թվականին միավորել և գլխավորել է աշխարհի երկրների մեծ մասի պետական, գիտական և հասարակական կազմակերպությունների բնության պահպանությանը նվիրված աշխատանքները։ Նրա առաջին որոշումներից է 1949 թվականին տեսակների գոյատևման մշտական հանձնաժողովի կամ, ինչպես ընդունված է անվանել ռուսալեզու գրականության մեջ Հազվագյուտ տեսակների հանձնաժողովի ստեղծումը։Հանձնաժողովի խնդիրներից էր անհետացման վտանգի տակ գտնվող բույսերի և կենդնիների հազվագյուտ տեսակների վիճակի ուսումնասիրությունը, միջազգային և ազգամիջյան համաձայնագրերի և կոնվենցիաների մշակումը և նախապատրաստումը, այդպիսի տեսակների ցուցակների կազմումը և դրանց պահպանման համապատասխան հրահանգերի մշակում։Հանձնաժողովն իր աշխատանքները սկսել է զրոյից։ Պետք էր մշակել հազվագյուտ տեսակների պահպանման մոտեցման ընդհանուր սկզբունքներ, որոշել այն տեսակները, որոնց իրոք սպառնում էր անհետացման կամ ոչնչացման վտանգը, մշակել դրանց դասակարգման համակարգը, հավաքել այդպիսի տեսակների բիոլոգիայի մասին տեղեկություններ, որպեսզի հայտնաբերվեն հիմնական սահմանափակող գործոնները։ Աշխատանքի սկզբում չկար անգամ «հազվագյուտ տեսակ» հասկացություն։ Հանձնաժողովը իր հիմնական նպատակը դարձրեց այս կամ այն պատճառով ոչնչացման վտանգի տակ գտնվող կենդանիների համաշխարհային տեղեկագրերի ստեղծումը։ Հանձնաժողովի նախագահ Պիտեր Սկոտն առաջարկեց այդ ցանկն անվանել Կարմիր գիրք, որպեսզի դրան հաղորդի ձգող և ծավալուն նշանակություն, քանի որ կարմիր գույնը խորհրդանշում է վտանգի ազդանշան։

      >Ինչ գիտեք Կովկասյան ընձառյուծի մասին:

    Ընձառյուծը Հայաստանում հայտնի է անհիշելի ժամանակներից, ինչի մասին վկայում են բազմաթիվ ժայռապատկերներ, պատմական հուշարձանների զարդաքանդակներ և մանրանկարներ, սակայն անխնա որսի հետևանքով անցյալ դարի երկրորդ կեսին կենդանատեսակը հայտնվել է անհետացման եզրին:1972 թ. խորհրդային իշխանություններն արգելեցին ընձառյուծի որսը, դրամական տուգանք նշանակեցին նրա որսագողության համար, 1987 թ. ընձառյուծն ընդգրկվեց «ՀԽՍՀ կարմիր գրքում»:Հայաստանում ընձառյուծը նախընտրում է բնակվել լեռնային ծերպերում, ժայռերի վրա, ինչպես նաև անտառային տարածքներում: Նա հրաշալի լողորդ է և ճարպիկ մագլցող: Ընձառյուծի համար որպես թաքստոց են ծառայում քարանձավները, ժայռաճեղքերը և խիտ թփուտները: Նրա համար շատ կարևոր են նաև դժվարամատչելի ժայռերը, որոնք իր որսի համար կարևոր տարածք են: Որսատեսակներն են բեզոարյան այծը, վայրի խոզը, այծյամը, հնդկական մացառախոզը, գորշ նապաստակը և այլ կենդանիներ:Ինչ վերաբերում է կովկասյան ընձառյուծի թվաքանակին, ապա աշխարհում հաշվառված է
    մինչև 1300 առանձնյակ:

    >Կատարել ուսումնասիրություն, հարցումներ կատարել կրթահամալիրի դասավանդողներից (, թե ինչ միջոցառման է մասնակցում մեր կրթահամալիրը ամեն տարի կապված անհետացող կենդանիների տեսակների, էկոլոգիական նախագծերի հետ կապված:

      >Ինչով է զբաղվում WWF կազմակերպությունը: Ներկայացնել բլոգում հակիրճ միայն ձեր բառերով:

WWF-ն աշխարհի խոշորագույն բնապահպանական կազմակերպություններից մեկն է, որն աշխատում է մեր մոլորակի բնական ռեսուրսների պահպանության ուղղությամբ, նրրանց աշխատանքն է կանխել կենդանիների վերացումը, աղտոտումը և ստեղծել այնպիսի աշխարհ, որտեղ մարդիկ կարող են հաստատվել բնության հետ միասին։

Ջրի քիմիական բաղադրությունը – Великая тайна воды

Ֆիլմին մասնակցում են բոլոր կրոնական խոստովանությունների ներկայացուցիչները: Ֆիլմը չի պնդում, բայց տալիս է իրական փաստեր: Հավատալ կամ չհավատալը բոլորի գործն է: Հիմնական բանը այն է, որ ցանկություն կա մտածել այդ մասին և արտացոլել:
Ջուր աշխարհի շատ մշակույթներում հոգով օժտված:Բացում ժամանակակից գիտնականների չորրորդ,
տեղեկատվական, ջրի վիճակը դարձավ նրա հիշողության ապացույցը: «ջուր» եզակի հեռուստանախագիծը այս տարրի թաքնված հատկությունների մեջ թափանցելու փորձ է, որոնք չեն տեղավորվում ընդհանուր ֆիզիկական օրենքների շրջանակներում: Ջուրը
ի վիճակի է ընկալել, պահպանել և փոխանցել տեղեկատվություն, անգամ այնպիսի նուրբ տեղեկատվություն, ինչպիսին է մարդկային միտքը, հույզը, բառը:Ճապոնական գիտնական Էմոտո Մասարուին հաջողվել է լուսանկարել ջրի հույզերը: Ռուսաստանից ժամանած գիտնականները պատմում են այս ոլորտում իրենց զարմանալի հայտնագործությունների մասին Կազախստանին, Իսրայելին, ԱՄՆին, Անգլիաին, Ավստրիա, Ճապnապոնիաին, Չինաստանին, Տիբեթին: Այժմ մարդկությունը կանգնած է տիեզերքի օրենքների բոլորովին այլ ընկալման եզրին, ինչը նոր հեռանկարներ է բացում. Ջրի ծրագրավոելու ունակություն, ամենաբարդ հիվանդությունների ջրի մաքրում, եղանակի վերահսկում:

Ի՞նչ ազդեցություն կարող են ունենալ դրական և բացասական էմոցիաները ջրի կառուցվածքի և հատկությունների վրա:

Լաբորատորիայում անցկացվեցին փորձեր։ Փորձեր ջրի վրա մարդկանց էմոցիաներով։ Սկզբում մարդկանց խնդրեցին արտահայտել բոլոր դրական էմոցիաները, որոնք որ կարող են։ Ապա փոխեցին այդ փորձանոթը և դրեցին մյուսը։ Այս անգամ նրանց խնդրեցին արտահայտել բոլոր վատ էմոցիաները։ Դրանից հետո նրանք անցան ջրերի պարունակությունը ստուգելուն։ Փորձը ցույց է տալիս, որ լավ էմոցիաները բարձրացնում են ջրի էներգետիկան և կայունացնում է ջուրը, իսկ վատ էմոցիան ընդհակառակը։

ՀՀ ջրային ռեսուրսները.

Բնական ռեսուրսների շարքում առանձնահատուկ դեր ունեն ջրային ռեսուրսսները: Բավական է նշել, որ կենդանի օրգանիզմների կազմության մեծ մասը կազմում է ջուրը, և կարելի է հասկանալ, թե ինչ դերի մասին է գնում խոսքը: +

Կենդանի օրգանիզմների մեծ մասը ինչից է կազմված՞

Քաղաքակրթության զարգացման հետ մարդը իր կենսագործունեության մեջ ավելի մեծ քանակությամբ ջուր է օգտագործում: Ժամանակակից քաղաքակիրթ մարդուն օրական անհրաժեշտ է ավելի քան 500 լիտր ջուր: Ընդ որում, միայն սննդառության գործընթացը նորմալ կազմակերպելու համար մարդուն անհարժեշտ է լինում 10 լիտր քաղցրահամ ջուր: V

Քանի լիտր քաղցրահամ ջուր է մարդուն նարաժեշտ՞

ՀՀ ջրային ռեսուրսների համակարգում հատուկ դեր են կատարում գետերը: ՀՀ-ում կա մոտ 10 հազ. գետ ու գետակ, որից 100 կմ և ավելի երկարություն ունեն ընդամենը 6-ը: V

Քանի հազար գետ կա ՀՀ–ում՞

ՀՀ գետերը ունեն օգտագործման երկու հիմնական տեսակ` ոռոգչային և էլեկտրաէներգետիկ: Ոռոգման համար ջրերի ռացիոնալ օգտագործման նպատակով գետերի վրա կառուցվել են ջրամբարներ, որոնց թիվը ՀՀ-ում հասնում 80-ի մոտ 990 մլն քմ ընդհանուր մաերեսով: Դրանք օգտագործվում են հիմնական ոռոգման, էներգետիկ, ձկնաբուծական նպատակներով: Ջրամբարներից ամենախոշորը Ախուրյանն է 525 մլն խմ ծավալով, որից օգտվում է նաև Թուրքիան: ՀՀ գետերի էներգետիկ նպատակներով օգտագործման մասին է վկայում նաև ՀՀ-ում առկա Ջրէկ-ները: Դրանցից հայտնիներն են Սևան-Հազդան կասկադը (6 Ջրէկ), Որոտանի կասկադը (3 Ջրէկ): Նախատեսվում է կառուցել ևս 64-ը: ՀՀ-ում ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման համար կառուցվել են նաև ջրանցքներ: V

Հայաստանի Հանրապետության ջրային ռեսուրսների համակարգում պատկառելի տեղ են զբաղեցնում լճերը:

Ընդհանուր առմամբ ՀՀ տարածքում հաշվում է մինչև 120 լիճ, սակայն սրանց մի մասը ամռան ամիսներին, հատկապես չորային տարիներին ցամաքում են: Հայասատանում եղած փոքր լճերի զգալի մասը օգտագործվում է, որպես խմելու ջուր: Օրինակ, Արագածի լանջերին գտնվող լճերի զուլալ ջրերը օգտագործվում են բարձրլեռնային գյուղերի խմելու ջրի հիմնախնդիրները լուծելու համար:

Այդ առումով նշանակալից դեր են խաղում Գեղամա լեռնաշղթայում գտնվող Ակնա, Բիշար, Զեյնալ, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի Գազանալիճ, Կապուտան, Սյունիքի հրբխային բարձրավանդակի մի շարք շարք լճեր, որոնք ունեն 2000-3000 մետր բարձրություն:
Լճերի շարքում ամենակարևոր դերը պատկանում է Սևանա լճին: Հսկայական է նրա տնտեսական ու ռեկրեացիոն նշանակությունը: Բավական է նշել, որ Սևանա լճից է սկիզ առնում ՀՀ համար ամենակարևոր գետը` Հրազդանը: Հրազդան գետի վրա է գտնվում ՀՀ ամենախոշոր հիդրոէներգետիկ համակարգը, ինչպես նաև Հրազդան գետի ջրերով է ոռոգվում Արարատյան դաշտը:

Սևանա լիճը հանդիսանում է նաև խոշոր էկոհամակարգ, որտեղ պահպանվում են մի շարք կենդանատեսակներ:
Հայաստանի Հանրապետության ջրային ռեսուրսների համակարգում յուրահատուկ կարևոր և խոշոր տեղ են զբաղեցնում ստորերկրյա ջրային ավազանները: Մի շարք բնակավայրերում ստորերկրյա ջրերը օգտագործվում են ոչ միայն ոռգամ, այլ` խմելու նպատակներով: Հանրապետության ստորերկրյա քաղցրահամ ջրավազաններից խոշորագույնը գտնվում է Արարատյան դաշտի ընդերքում: Արարատյան ստորերկրյա ջրի ավազանի ջրերը այժմ օգտագործվում են խմելու, ոռոգման, արդյունաբերական նպատակներով: Երևանի քաղաքի որոշ թաղամասեր ու Արարատյան դաշտի բնակավայրի մեծ մասը այդ ջրերը օգտագործվում են բոլոր նպատակների համար: Դրանց բազայի վրա կազմակերպված են նաև ձնկաբուծական լճային բազմաթիվ տնտեսություններ:V

Արարատյան ստրերկյա ջրային ավազանի մասշտաբի ավազ կա նաև ՀՀ հյուսիսում` Շիրակի դաշտի կամ Ախուրյանի ավազանը:
Հայաստանի Հանրապետության ջրային ռեսուրսների համակարգում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում հանքային ջրերը: Ընդհանուր առմամբ ՀՀ-ում կա տաբեր տեսակի, որակական հատկանիշների, տաք և սառ հանքային ջրեր:+

Կիոտոյի արձանագրություն

Կիոտոյի արձանագրություն (անգլ.՝ Kyoto Protocol), միջազգային փաստաթուղթ, որն ընդունվել է Կիոտոյում(Ճապոնիա) 1997 թվականի դեկտեմբերին` ի հավելումն ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփուխության շրջադարձային կոնվենցիային։ Այն զարգացած և անցումային տնտեսություն ունեցող երկրներին պարտադրում է 2008-2012 թթ. ընթացքում 1990 թ.-ի համեմատ կրճատել կամ կայունացնել ջերմոցային գազերի արտանետումները։ Արձանագրության ստորագրման ընթացքը սկսվեց 1998 թ. մարտի 16-ին և ավարտվեց 1999 թ. մարտի 15-ին։ 2009թ. մարտի 26-ի դրությամբ արձանագրությունը վավերացվել է 181 երկրների կողմից (այս երկրներին բաժին է ընկնում համաշխարհային արտանետումների ավելի քան 61%)։ Այս ցուցակում ակնհայտ բացառություն է հանդիսանում ԱՄՆ-ը։ Արձանագրության իրացման առաջին փուլը սկսվեց 2008 թ. հունվրի 1-ին և շարունակվում է հինգ տարի՝ մինչև 2012 թ. դեկտեմբերի 31, ինչից հետո, ինչպես սպասվում է, նրան կփոխարաինի նոր համաձայնագիր։

Քանակական պարտավորությունները
Կիոտոյի արձանագրությունը դառնում է շրջակա միջավայրի պաշտպանության մասին առաջին գլոբալ համաձայնագիրը, որը հիմնվել է ղեկավարման շուկայական մեխանիզմի՝ ջերմոցային գազերի արտանետումների քվոտաների միջազգային առևտրի մեխանիզմի վրա։ Արձանագրության B հավելվածի երկրները 2008 թ. հունվարի 1-ից 2012 թ,. դեկտեմբերի 31-ն ընկած ժամանակահատվածի համար սահմանել էին արտանետումների սահմանափակման կամ կրճատման քանակական պարտավորություններ։ Սահմանափակման նպատակն է այդ ժամանակահատվածում 1990 թվականի տվյալների համեմատ 5.2%-ով նվազեցնել վեց տեսակի գազերի (CO2, CO4, N2O, SF6 և այլն) արտանետումների համախառն միջին մակարդակը։ Հիմնական պարտավորությունները իրենց վրա վերցրեցիր ինդուստրիալ երկրները.

ԵՄ-ն պետք է կրճատի արտանետումները 8%-ով
Ճապոնիան և Կանադան` 6%-ով,
Արևելյան Եվրոպայի և Մերձբալթյան երկները միջինում 8%-ով,
Ռուսաստանը և Ուկրաինան պարտավորվում էին 2008-2012 թթ. արտանետումների տարեկան միջին մակարդակը պահել 1990 թ. մակարդակին հավասար։
Զարգացող երկրները՝ ներառյալ Չինաստանն ու Հնդկաստանը, որևէ պարտավորություն չստանձնեցին։

Հետագա տարիներին պարտավորությունները կլինեն խորհրդակցությունների շարքի առարկան, որը բացվել էր Կիոտոյի արձանագրության կողմերի առաջին հանդիպման ընթացքում (MOP-1, անգլ.՝ Meeting of the Parties to the Kyoto Protocol), որը տեղի է ունեցել Մոնրեալում 2005 թ. նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին։

Ճկունության մեխանիզմները
~Արձանագրությունը նախատեսում է այսպես կոչված ճկունության մեխանիզմներ.

Քվոտաների առևտուրը, որի դեպքում պետությունը կամ առանձին տնտեսվարող սուբյեկտները նրա տարածքում կարող են վաճառել կամ գնել ազգային, տարածքային կամ միջազգային շուկաներում ջերմոցային գազերի արտանետումների քվոտաներ,
Համատեղ իրականացման ծրագրեր. ջերմոցային գազերի կրճատման ծրագրեր, որոնք իրականացվում են Կլիմայի փոփոխության շրջադարձային կոնվենցիայի (PNKN), հավելված I-ի որևէ երկրի տարածքում՝ ամբողջությամբ կան մասնակի ի հաշիվ հավելված I-ի այ երկրների ներդրումների,
Մաքուր զարգացման մեխանիզմները, ջերմոցային գազերի արտանետումների կրճատման ծրագիր է, որն իրականացվում է PNKN-ի որևէ երկրի տարածքում (սովորաբար զարգացող), որը չի մտնում հավելված I-ի մեջ, ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն PNKN-ի հավելված I-ի մեջ մտնող երկրների ներդրումների հաշվին։
Ճկունության մեխանիզմները մշակվել էին PNKN-ի կողմերի 6-րդ կոնֆերանսում (COP-7), որը տեղի է ունեցել 2001 թ. Մարակեշում (Մարոկկո) և հաստատվել 2005 թ. վերջին Կիոտոյի արձանագրության կողմերի առաջին հանդիպման ընթացքում (MOP-1)։

MOP-1 Մոնրեալ
Կիոտոյի արձանագրության կողմերի առաջին հանդիպումը տեղի է ունեցել 2005 թ. նոյեմբերի 9 Մոնրեալում (Կանադա)։ Այն միաժամանակ դարձավ PNKN-ի կողմերի 11-րդ կոնֆերանսը (COP-11 անգլ. Conference of Parties of the UNFCCC)։ Այդ իսկ պատճառով ֆորմալ տեսանկյունից Մոնրեալում զուգահեռաբար տեղի էր ունենում երկու միջոցառում՝ COP-11 և COP/ MOP-1։ Կիոտոյի արձանագրության կողմերի երկրորդ հանդիպումը KC-12\CC-2 և PNKN-ի կողմերի 12-րդ կոնֆերանսը տեղի ունեցան Նայրոբիում (Քենիա)։ Կլիմայի հարցերով կարևոր որոշումներ այդ հանդիպումներում չեն կայացվել։

MOP-3 Բալի
Կիոտոյի արձանագրության կողմերի երրորդ հանդիպումը և միաժամանակ PNKN-ի կողմերի 13-րդ կոնֆերանսը տեղի ունեցան 2007 թ. դեկտեմբերի 3-ից մինչ դեկտեմբերի 14-ը։

Արձանագրությունը ստորագրած երկրներ
~Բացարձակ մեծամասնությունը, գրեթե բոլոր երկրները

Արձանագրությունը ստորագրած, բայց չվավերացրած երկրներ
~ԱՄՆ
Արձանագրությունը չստորագրած երկրներ
~Աֆղանստան
~Սոմալի
~Անդորա
~Վատիկան
~Սան-Մարինո